Badanie wzroku – kiedy warto je wykonać i co można się z niego dowiedzieć?

Wzrok to zmysł, o który warto dbać całe życie! Jest to jeden z naszych najważniejszych zmysłów – codziennie polegamy na nim w pracy, w domu, za kierownicą i w relacjach z innymi ludźmi. Mimo to wiele osób ignoruje regularne badania wzroku, odwlekając wizytę u okulisty do momentu, gdy pojawią się poważne dolegliwości. Jest to błąd, ponieważ wiele chorób oczu rozwija się długo w ukryciu, a wcześnie wykryte mogą być skutecznie leczone lub kontrolowane. Profesjonalne badanie wzroku pozwala wykryć wady refrakcji (jak krótkowzroczność czy astygmatyzm), ale także ujawnia choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzycę czy nadciśnienie.

Badanie wzroku – kiedy pacjent powinien je wykonać i na czym polegają?

Regularne badanie wzroku to droga do zachowania zdrowia oczu i komfortu życia. Choć wiele osób odkłada wizytę u specjalisty, eksperci są zgodni – profilaktyka ma ogromne znaczenie. Badanie pola widzenia pozwala nie tylko wykryć wadę wzroku, ale także ujawnić choroby ogólnoustrojowe, takie jak nadciśnienie, cukrzyca czy miażdżyca.

Zaleca się, by osoby bez wad wzroku wykonywały podstawowe badanie okulistyczne przynajmniej raz na dwa lata. Jeśli nosisz okulary lub soczewki kontaktowe – przynajmniej raz w roku. Obowiązkowe badania wzroku obejmują także osoby pracujące przy komputerze dłużej niż 4 godziny dziennie oraz tych zatrudnionych w środowisku narażonym na działanie pyłów lub chemikaliów.

Po 40. roku życia kontrola wzroku raz w roku staje się standardem – z wiekiem rośnie ryzyko jaskry, zwyrodnienia plamki żółtej czy zaćmy. Nie warto również ignorować objawów takich jak:

nagłe pogorszenie ostrości widzenia,
podwójne widzenie,
nadmierne łzawienie, światłowstręt, ból oka,
zmiany w obrębie gałki ocznej lub oczodołu,
bóle głowy powiązane z wysiłkiem wzrokowym.

Widzenie – kiedy warto wykonać badanie wzroku u specjalisty?

Jeśli nosisz okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe, kontrola powinna odbywać się co najmniej raz w roku. To pozwala ocenić aktualną ostrość widzenia i dostosować korekcję wzroku.

Badania okulistyczne są obowiązkowe także dla:

osób pracujących przy komputerze dłużej niż 4 godziny dziennie – z uwagi na przeciążenie narządu wzroku,
osób narażonych na kontakt z pyłami lub chemikaliami,
wszystkich po 40. roku życia – wtedy rośnie ryzyko jaskry, zwyrodnienia plamki żółtej i zaćmy.

Nie zwlekaj z wizytą, jeśli pojawią się objawy takie jak:

nagłe pogorszenie ostrości widzenia,
podwójne widzenie lub zniekształcone obrazy,
światłowstręt, ból oka, łzawienie,
zmiany w obrębie gałki ocznej lub oczodołu,
bóle głowy po pracy przy komputerze lub przy czytaniu.

W takich przypadkach należy natychmiast wykonać badanie wzroku w gabinecie okulistycznym.

Jak wygląda profesjonalne badanie wzroku?

Osoby, które nie maiły kontaktu z lekarzem okulistą, jak wygląda badanie wzroku i na czym polega. Profesjonalne badanie rozpoczyna się od wywiadu medycznego. Lekarz zapyta o objawy, choroby przewlekłe, leki i historię schorzeń oczu w rodzinie. Następnie wykonuje szereg testów, które można podzielić na:

Podstawowe badania wzroku:

Badanie ostrości wzroku to podstawowy test, który pozwala ocenić, jak wyraźnie widzisz z różnych odległości. Pacjent siada naprzeciwko specjalnej tablicy (najczęściej tablica Snellena), na której widnieją rzędy liter lub znaków o różnej wielkości. Zadaniem pacjenta jest odczytanie kolejnych linii – od największych do najmniejszych znaków. W wersji nowoczesnej stosuje się rzutnik optotypów, który wyświetla znaki na ekranie. Badanie wykonuje się osobno dla każdego oka, co pozwala określić ostrość widzenia i zidentyfikować ewentualną wadę wzroku, np. krótkowzroczność, dalekowzroczność lub astygmatyzm.
Komputerowe badanie refrakcji (autorefraktometria) – szybka i bezbolesna metoda oceny refrakcji oka, czyli sposobu, w jaki promienie świetlne są załamywane w jego wnętrzu. Badanie przeprowadzane jest za pomocą urządzenia zwanego autorefraktometrem, do którego pacjent zagląda jak do lornetki. Urządzenie analizuje sposób, w jaki światło odbija się od siatkówki i na tej podstawie oblicza wadę wzroku. Wynik badania stanowi punkt wyjścia do dalszego doboru okularów lub soczewki kontaktowych. Choć wynik autorefraktometrii nie jest ostateczną receptą na okulary, stanowi niezwykle pomocny wstęp do dalszej diagnostyki.
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego – jedno z najważniejszych badań przesiewowych w kierunku jaskry – choroby, która przez długi czas nie daje objawów, ale może prowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Pomiar wykonuje się za pomocą tonometru, który najczęściej działa na zasadzie bezdotykowego podmuchu powietrza skierowanego na powierzchnię oka. Inna metoda – aplancyjna – wymaga wcześniejszego znieczulenia kroplami. Ciśnienie w oku powinno mieścić się w określonym zakresie (najczęściej 10–21 mmHg). Podwyższone wartości mogą sugerować konieczność dalszych badań. Bardzo ważne jest także badanie dna oka.
Oftalmoskopia – to kompleksowe badanie wzroku, które pozwala obejrzeć wnętrze gałki ocznej – w szczególności siatkówkę, naczynia krwionośne, plamkę żółtą oraz tarcze nerwu wzrokowego. Oftalmoskopia wykonywana jest przy rozszerzonych źrenicach, co umożliwia dokładniejszą ocenę tylnego odcinka oka. Lekarz wykorzystuje oftalmoskop – urządzenie emitujące światło – i ogląda obraz odbity w dnie oka. Badanie to jest bardzo pomocne w diagnozowaniu jaskry, cukrzycy, nadciśnienia oraz zwyrodnień siatkówki.
Biomikroskopia (badanie w lampie szczelinowej) – jedno z najbardziej uniwersalnych badań wykonywanych w okulistyce. Wykorzystuje lampę szczelinową, która umożliwia oglądanie oka w silnym, wąskim strumieniu światła – stąd nazwa. Dzięki temu lekarz może bardzo dokładnie obejrzeć przedni odcinek oka: rogówkę, tęczówkę, soczewkę, spojówki i komorę przednią. Biomikroskopia pozwala wykryć stany zapalne, urazy, zmiany zwyrodnieniowe, zaćmę i inne nieprawidłowości w strukturze oka. Badanie jest nieinwazyjne i trwa zaledwie kilka minut.
Badanie widzenia barw – o test oceniający zdolność oka do rozróżniania kolorów. Najczęściej wykorzystywane są tablice Ishihary – kolorowe plansze z cyframi lub wzorami ukrytymi w kropkach o różnej barwie i nasyceniu. Osoba z prawidłowym rozpoznawaniem barw bez problemu odczyta kształty, natomiast osoby z zaburzeniami – np. daltonizmem – będą miały trudności. Badanie to wykonuje się rutynowo u dzieci, kierowców zawodowych oraz osób pracujących w zawodach wymagających precyzyjnego rozpoznawania kolorów. Może także pomóc w wykryciu niektórych chorób siatkówki lub nerwu wzrokowego

Wada wzroku – dodatkowe badania wzroku:

Perymetria – ocena pola widzenia, pomocna przy diagnostyce jaskry,
USG gałki ocznej – np. przy podejrzeniu odwarstwienia siatkówki,
OCT (optyczna koherentna tomografia) – precyzyjne obrazowanie siatkówki i nerwu wzrokowego,
GDX, HRT, angiografia, topografia rogówki, gonioskopia – stosowane w przypadku zaawansowanych zmian chorobowych.

Te rodzaje badań wzroku pozwalają na wczesne wykrycie zmian, które mogą prowadzić do trwałego pogorszenia jakości widzenia, a nawet utraty wzroku. Badania wzroku w salonie mogą dotyczyć wyłącznie wad mogących zostać korygowane okularowo.

Jak przygotować się do badania?

Przed wizytą warto pamiętać o kilku zasadach:

nie zakładaj soczewki kontaktowych – mogą zaburzyć wyniki,
nie maluj oczu – tusz może utrudnić ocenę,
zabierz poprzednie wyniki i listę zażywanych leków,
przygotuj pytania i objawy, które chcesz omówić z lekarzem.

Kto wykonuje badanie wzroku – okulista czy optometrysta?

Badania wzroku mogą być przeprowadzane zarówno przez okulistów, jak i optometrystów. Okulista to lekarz diagnozujący choroby oczu i podejmujący leczenie. Optometrysta zajmuje się głównie korekcją wzroku – doborem okularów korekcyjnych i soczewki kontaktowych. Jeśli podejrzewasz chorobę – niezbędna będzie wizyta u okulisty.

Badanie wzroku online – czy warto?

Coraz popularniejsze staje się badanie wzroku online, dostępne w formie testów przesiewowych. Należy jednak pamiętać, że tego typu badanie wzroku w domu ma ograniczoną wartość diagnostyczną. Może jedynie zasygnalizować problem, ale nie zastąpi wizyty w salonie optycznym czy gabinecie okulistycznym.

Ile kosztuje badanie wzroku?

Badanie wzroku można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ – potrzebne jest skierowanie od lekarza rodzinnego. W placówkach prywatnych ceny zaczynają się od 50 zł, a pełny pakiet badań może kosztować do 200 zł, w zależności od lokalizacji i zakresu usług.

Umów badanie wzroku – nie czekaj na objawy i korekcję

Nie warto odkładać profilaktyki na później. Nawet jeśli wydaje Ci się, że widzisz dobrze, raz na jakiś czas należy umówić badanie wzroku, by upewnić się, że Twój narząd wzroku pracuje prawidłowo. Pamiętaj – wczesna diagnostyka oznacza większe szanse na zachowanie dobrego widzenia przez całe życie.